Van geitenkaas tot gerookte paling en van aardbeien tot crème de cassis
Stap op je fiets en ontdek de zilte en zoete smaken van de Bevelanden. Kijk, luister, ruik, tast toe en proef. De Smaek van Zeêland en ondernemers met hun producten nodigen je uit om kennis te maken met minder bekende regio's van Zeeland: Noord- en Zuid-Beveland. Zij wonen en werken in een smaakvol (zee)landschap, waar land en water elkaar raken. Het zilte en zoete landschap zit vol culinaire geschiedenis die verhalen vertelt over de wereld van toen.
De zak van Zuid-Beveland is vooral de wereld van het fruit: appels en peren, aardbeien, rode bessen en niet te vergeten de unieke teelt van zwarte bessen. Hier wonen en werken ondernemers die leven met de seizoenen en tijd hebben voor een persoonlijk woordje. Dit is de wereld van boerderijwinkels, met streekeigen kazen van geiten en koeien, verrassende ijssmaken, fruit en sap uit eigen boomgaard, een bijzondere crème de cassis van zwarte bessen. Allemaal geproduceerd in het kleinschalige cultuurlandschap van (bloem)dijken, boomgaarden, meidoornhagen en kreken die de Zak van Zuid-Beveland zo bijzonder maken.
Iets bijzonders zijn de diverse fruitautomaten die je op tal van plaatsen vindt met tal van soorten appels, peren, aardbeien en sappen. En niet te vergeten de zilte wereld van de Westerschelde, die een heel andere sfeer laat zien dan de Oosterschelde. Hier zie je reusachtige containerschepen varen. Maak kennis met gerookte paling en ontdek bij strand Kaloot zelfs sporen van een prehistorische wereld, waar fossielen uit een ver verleden aanspoelen.
Net buiten Heinkenszand, aan een landelijke weg, ligt de boerderijwinkel van de familie Van Damme. Wat begon als een klein verkoopstalletje langs de weg, groeide uit tot een ruime en veelzijdige boerderijwinkel. De specialiteiten zijn de eigen appels, peren en het sap van eigen fruit, milieubewust geteeld met minimale bespuiting en inzet van natuurlijke vijanden.
Naast eigen fruit verkoopt de winkel lokaal ingekocht fruit zoals Zeeuwse aardbeien, kersen, frambozen, bramen en rode bessen. Ook is er volop keuze uit groenten, salades, vlees, streekproducten, vruchtensappen en zuivel. De vruchtensappen bestaan voor 100% uit eigen fruit, zonder toegevoegde suikers of andere middelen.
2. Kaasboerderij Ternisse
In het karakteristieke heggenlandschap van Landschapspark Borsele, in Nisse, ligt kaasboerderij Ternisse van de familie Nieuwenhuijse. De specialiteit is de zelfgemaakte, rauwmelkse Nissenaar boerenkaas: verkrijgbaar van jong tot brokkeloud en in twaalf kruidenvarianten, zoals ui, honing en klaver. Rauwmelkse kaas wordt gemaakt van niet-gepasteuriseerde melk, waarvoor bodem, landschap, klimaat en ras van de koeien de smaak bepalen.
Naast kaas is het zelfgemaakte boerenroomijs populair, met bijzondere smaken als bolusijs en zwarte bessenijs. Verder verkoopt de boerderij boerenmelk, karnemelk, boter, eieren en diverse Zeeuwse streekproducten. Door het raam kijk je in de kaasmakerij en achterom kunnen kinderen de koeien bewonderen.
3. Appelhuisje
Langs de weg staat een klein huisje dat meer biedt dan de naam doet vermoeden. In het Appelhuisje van de familie Louws draait het niet alleen om appels, maar om een heel seizoen aan Zeeuws fruit. Natuurlijk zijn er volop appels, zoals Delcorf, Elstar, Jonagold en Junami, en ook heerlijk appelsap van eigen appels. Daarnaast zijn er Zeeuwse peren, stoofperen en in het seizoen aardbeien, kersen en pruimen.
Bijzonder is de fruit-automatiek met bijna honderd luikjes. Klanten kiezen zelf, op ieder moment van de dag, hun favoriete fruit — vers Zeeuws fruit rechtstreeks uit de boomgaard, letterlijk uit de muur.
4. Hoeve van der Meulen 's-Heer Abtskerke
's-Heer Abtskerke is een van de oudste nederzettingen van Zeeland, meer dan 800 jaar oud. Aan de rand van het dorp ligt Hoeve van der Meulen, een monumentale 17e-eeuwse boerderij en een zeldzaam voorbeeld van het oudste Zeeuwse boerderijtype. Na jaren van verval werd de hoeve in 2006 aangekocht door Stichting Het Zeeuwse Landschap en volledig gerestaureerd. Rondom is het oorspronkelijke boerenlandschap hersteld, met kleine akkers, weilanden, hagen, drinkpoelen en akkerkruiden.
5. Het bietenlijntje door de Zak van Zuid-Beveland
In het toeristenseizoen kun je in de Zak van Zuid-Beveland zomaar een echte stoomtrein tegenkomen. De spoorlijn van Goes naar Hoedekenskerke maakte ooit deel uit van het 'Bietenlijntje', waarmee suikerbieten, aardappelen, uien en stro werden vervoerd. Hoedekenskerke was een belangrijk overslagpunt, en in het najaar reden extra treinen vol suikerbieten — de 'Sukerpee-Express'.
De lijn bleef tot 1971 in gebruik voor goederenvervoer. Sinds 1972 verzorgt de Stichting Stoomtrein Goes-Borsele toeristische ritten over een deel van het oude traject: een nostalgische reis door de Zak van Zuid-Beveland.
6. De hoogstamboomgaard bij de Zwaakse Weel
Net buiten het zicht van de doorgaande weg, aan de overkant bij het informatiepunt van Natuurmonumenten aan de Zwaakse Dijk, ligt verscholen een bijzondere hoogstamboomgaard met appels, peren en mirabellen. De boomgaard ligt aan de Zwaakse Weelroute: wandelaars kunnen erlangs lopen en, wanneer het fruit rijp is, voor eigen gebruik plukken.
Hoogstamboomgaarden zijn de afgelopen decennia steeds schaarser geworden, maar ze bieden meer dan fruitproductie: ruimte voor biodiversiteit, behoud van bijzondere fruitrassen en recreatieve waarde. Natuurmonumenten en Stichting Landschapsbeheer Zeeland zetten zich in voor behoud en herstel van dit levende erfgoed.
7. Fruitsalon Kwadendamme
In Kwadendamme, aan de Bonifaciusstraat, ligt de Fruitsalon van Miranda en Jan. Wat begon als een eenvoudig kraampje langs de weg — verbonden met de boomgaard van Jans vader — groeide uit tot een sfeervol winkeltje. De specialiteit zijn de zelfgemaakte vruchtensappen, zoals appelsap en in het seizoen zelfs aardbeiensap.
Daarnaast vind je er seizoensfruit als kersen, aardbeien, frambozen, pruimen, appels en peren, seizoensgroenten waaronder zeekraal en aardappelen, en diverse cadeauartikelen. Maar misschien wel het mooiste: hier is gewoon tijd voor een praatje — een menselijke warmte die steeds schaarser lijkt te worden.
8. Kwedammertje
Van half mei tot begin september kun je bij de aardbeienautomaat van de familie Vermue terecht voor de 'Zoete Kwedammertjes'. De familie teelt het ras Elsanta, bekend om de heerlijke balans tussen zoet en friszuur en de onweerstaanbare geur. De bijzondere naam ontstond ooit dankzij een Amsterdammer die op camping Kwedammertje verbleef en de aardbeien spontaan zo noemde.
De aardbeien groeien op het eigen bedrijf, op stellingen onder regenkappen en beschutte, zonnige plekken. Het milde klimaat van Landschapspark Borsele, mede beïnvloed door de nabijheid van de zee, zorgt voor ideale groeiomstandigheden.
9. Roy's Geitenboerderij
Op Roy's Geitenboerderij draait alles om geiten, ambacht en kwaliteit. De verse geitenkaas wordt gemaakt van melk van de eigen geiten en op ambachtelijke wijze bereid, waardoor iedere kaas uniek is. Er zijn zachte kaasjes en hardere varianten van jong tot oud, met kruiden als brandnetel, honing, klaver of fenegriek. Ook zijn er geitenyoghurt, kwark en geitenlamsvlees verkrijgbaar.
Een bijzondere lekkernij is het zelfgemaakte geitenijs, met smaken als vanille, aardbei, chocolade en bolus. Op het boerderijterras kun je hiervan genieten, terwijl de geiten voor gezelschap zorgen. Regelmatig zijn er rondleidingen, workshops en activiteiten zoals lammetjesdag.
10. Kasteel Hellenburg
In Baarland stonden ooit twee middeleeuwse kastelen: de Hellenburg en Slot Baarland. Van de Hellenburg zijn alleen de fundamenten bewaard gebleven, die tevoorschijn kwamen na de Watersnoodramp van 1953. Ze liggen verscholen in een klein natuurgebied aan de Hellenburgstraat, waar een wandelpad langs de contouren van de donjon, hoektorens en muren voert.
Noord- en Zuid-Beveland liggen tussen de Oosterschelde en de Westerschelde, maar beide wateren hebben een heel verschillende ontstaansgeschiedenis. De Oosterschelde ontstond rond het begin van onze jaartelling en was eeuwenlang de belangrijkste zeearm. De Westerschelde ontwikkelde zich veel later vanuit het veenriviertje de Honte, dat rond het jaar 1000 verbinding kreeg met de Scheldemonding.
Langs de Westerschelde ervaar je weidse uitzichten, scheepvaart en bedrijvigheid. Vanaf de late middeleeuwen groeide dit water uit tot een belangrijke vaarroute naar Antwerpen, Gent en Vlissingen. De Oosterschelde is rustiger en natuurlijker — sinds 2002 is dit getijdengebied een nationaal park, waar natuur en water nog altijd het ritme bepalen.
12. Rokerij Ellesdiek
In de nabijheid van de Westerschelde, in de schaduw van Fort Ellewoutsdijk, vind je de rokerij aan huis van Henk van Wijk. Al meer dan 35 jaar is vis roken zijn passie. Voor Henk draait het om liefde voor het vak, ambachtelijkheid en pure producten. Hij pekelt de vis nat of droog, kruidt en marineert, spoelt en droogt hem en laat hem vervolgens garen en roken op beukenhout — milder dan eikenhout.
Paling en zeebaars zijn favoriet, naast zalm en buikspek. Zijn droom ooit een eigen oesterput in de tuin te hebben, verbonden met het kwelwater van de Westerschelde, is inmiddels werkelijkheid geworden.
13. Strand Kaloot Borssele: vindplaats van fossielen
Het strand De Kaloot ligt wat afgelegen en is daardoor een rustige plek. Hier vernauwt de Westerschelde en heb je goed zicht op passerende schepen. Het landschap verandert opvallend van natuur in industrie, met windmolens en zicht op de kerncentrale. Ooit was De Kaloot een uitgebreid natuur- en recreatiegebied; tegenwoordig is het een klein maar bijzonder natuurgebied.
Het strand is een van de weinige plekken in Nederland waar fossielen te vinden zijn: schelpen, haaientanden, roggentanden en botfragmenten uit het Plioceen en Pleistoceen, miljoenen jaren oud. Bijzonder is ook het dagelijkse milieumonitoringsprogramma rond de kerncentrale, waarbij medewerkers in witte pakken op het strand mogelijke ecologische veranderingen registreren.
14. Viskot, Borssele
Het dorp Borssele heeft een rijke en bijzondere geschiedenis, die verder gaat dan de kerncentrale die hier sinds 1973 staat. De naam verwijst naar de adellijke familie Van Borssele, die vanaf de 13e eeuw tot de rijkste families van Zeeland behoorde. Na overstromingen in de 15e en 16e eeuw werd het dorp herbouwd naar een bijzonder, symmetrisch dorpsplan van Cornelis Soetwater uit 1616 — vier hoofdwegen vanuit de windrichtingen naar een centraal plein.
Aan de rand van Borssele, waar nu schapen grazen, stond ooit het machtige slot van de adellijke familie Van Borssele. Op deze strategische plek werd in de 11e eeuw een mottekasteel gebouwd: een kunstmatige aarden heuvel met een houten verdedigingstoren. In de 13e eeuw werd het houten bouwwerk vervangen door een stenen donjon, omringd door een ringmuur en grachten.
De Berg van Troje was het machtscentrum van de invloedrijke Van Borsseles. Tijdens de stormvloeden van 1530 en 1532 verdwenen grote delen van het kasteel en het nabijgelegen dorp in de golven. De heuvel bleef bewaard en vormt nu een stille herinnering aan deze verdwenen wereld.
In de wijnmakerij zijn allerlei bijzondere zwarte-bessenproducten verkrijgbaar, zonder kunstmatige geur-, kleur- of smaakstoffen. Eenmaal per jaar organiseert de familie de zwarte-bessenfietstocht, op de zaterdag na Hemelvaart — een mooie gelegenheid om de streek, de teelt en de bijzondere producten van dichtbij te ontdekken.
17. Boerderijautomaat Elenbaas
Aan de Quarlespolderweg staat de opvallende boerderijautomaat van Coert Elenbaas, herkenbaar aan de grote appel en peer. In een moderne, overzichtelijke schuur vind je een breed assortiment, waarvan veel uit de eigen boomgaard komt: appels als Delcorf, Elstar, Wellant en Goudreinet, peren als Conference en Gieser Wildeman, en vruchtensappen van eigen appels in bijzondere smaken als appel-aardbei en appel-vlierbes.
Coert is de derde generatie op het fruitbedrijf. Buiten de automaat staan een picknickbank en kleine speeltuin — een leuke plek om even te pauzeren langs de route.
18. Kersen- en aardbeienautomaat Elenbaas
"Je moet de kersen laten hangen tot ze op smaak zijn", vertelt Johan Elenbaas. Samen met Thijs van Overloop bracht hij het merk Zeeuwse Zonnekers op de markt: geen apart ras, maar een selectie van Zeeuwse kersen die voldoen aan eisen voor grootte en smaak. Johan teelt maar liefst vijftien verschillende rassen, van vroeg tot laat rijpend — zo wordt het kersenseizoen zo lang mogelijk.
In Lewedorp staan twee automaten van Elenbaas vlak bij elkaar: een voor kersen en aardbeien, een voor appels en peren. De kersen- en aardbeienautomaat is geopend van mei tot en met augustus. Het echte kersenseizoen loopt van ongeveer half juni tot midden augustus: wekenlang genieten van verse Zeeuwse kersen, op het juiste moment geoogst.
